Zadatek czy zaliczka?

Przy transakcji kupna-sprzedaży, kwota wpłacona przez nabywcę może być zadatkiem lub zaliczką – decydują o tym strony zawierające umowę.

Zadatek czy zaliczka? - zdjęcie 1

Kwota wręczona drugiej stronie stanie się zadatkiem wtedy, gdy zostanie to jasno określone (zapisane) w umowie – w przeciwnym razie będzie to zaliczka, podobnie jak w przypadku, gdy w umowie zostanie zastrzeżone, że wpłacona kwota jest zaliczką.

Zadatek
Ogólny sposób działania zadatku opisano w przepisach kodeksu cywilnego – jeśli strony nie umówią się inaczej, zadatek (powinien być wręczony przy zawarciu umowy) oznacza, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego odstąpić od umowy i zachować zadatek, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Zadatek jest czynnością prawną, może nim być suma pieniędzy lub rzecz.
Zapisu „przy zawarciu umowy” nie można traktować dosłownie, jednak odpowiednia informacja o sposobie i terminie zapłaty zadatku powinna zostać zapisana w umowie (kwota stanowiąca zadatek może zostać przekazana po zawarciu umowy, przez wpłatę na konto).

Wysokość przedpłaty to często około 40% wartości całego zamówienia. Dopuszczalne jest także zastrzeżenie zadatku o wartości przekraczającej połowę całego świadczenia, jednak wysokość zadatku nie może być kształtowana przez strony umowy całkowicie dowolnie – w razie ustalenia zadatku rażąco wysokiego, jego zatrzymanie lub żądanie zwrotu sumy dwukrotnie wyższej może być uznane za nadużycie prawa.

Zadatek znajduje zastosowanie w przypadku niewykonania umowy, niezależnie od przyczyn. Treść umowy zależy od stron, więc mogą ją skonstruować odpowiednio do swoich oczekiwań.
Mimo przypisywanej zadatkowi funkcji odszkodowawczej trzeba podkreślić, że instytucja zadatku w żaden sposób nie ogranicza praw stron do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych. Zadatek ma przede wszystkim motywować strony do wykonania zawartej umowy, natomiast ewentualne odszkodowanie ma zrekompensować szkody, jakie strona poniosła w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

Zadatek nie działa, gdy umowa uległa rozwiązaniu, gdy niewykonanie umowy było następstwem okoliczności, za które żadna ze stron nie odpowiada, lub było spowodowane okolicznościami, za które odpowiadają obie strony. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.

Zaliczka
O wzajemnych zobowiązaniach stron w przypadku zaliczki mówią ogólne przepisy o wykonywaniu umów wzajemnych. Według Kodeksu Cywilnego strona, która odstępuje od umowy, powinna zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy; może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.
Dochodzenie odszkodowań także odbywa się na zasadach ogólnych – dłużnik musi naprawić szkody wynikłe z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, które nie zależą od niego.

Wysokość oraz sposób zapłaty zaliczki zależy od woli stron. Spotykane czasem w umowach postanowienia dotyczące utraty wpłaconej przez konsumenta zaliczki w wypadku odstąpienia przez niego od umowy uznawane są za niedozwolone.

Nabywca jest jeszcze bardziej chroniony, gdy zawiera umowę na odległość bądź poza siedzibą przedsiębiorstwa. Ma on prawo od niej odstąpić w ciągu 10 dni bez podawania przyczyn. Odstąpienie od umowy oznacza, że uważa się ją za niezawartą, a konsument zostaje zwolniony ze wszystkich zobowiązań. Wszystko, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, a przedsiębiorca powinien poświadczyć zwrot świadczenia na piśmie. Jeżeli nabywca dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe, liczone od daty dokonania przedpłaty.

Różnice między zadatkiem a zaliczką:
Zadatek

  • zastrzeżenie zadatku w umowie staje się skuteczne dopiero z momentem wręczenia odpowiedniej sumy pieniężnej lub rzeczy,
  • zadatek nie ma nic wspólnego ze szkodą, która mogłaby powstać w związku z niewykonaniem umowy,
  • jeśli umowa zostaje rozwiązana za zgodą obu stron, to zwracają one sobie wzajemne świadczenia, w tym także zadatek,
  • jeśli umowa została wykonana prawidłowo, zadatek zostaje zaliczony na poczet ceny,
  • bez względu na przyczynę, jeśli umowa nie została wykonana, z uwagi na rezygnację strony, która zadatek dała, zadatek przepada na rzecz biorącego zadatek,
  • bez względu na przyczynę, jeśli umowa nie została zrealizowana z przyczyn leżących po stronie biorącej zadatek, strona dająca zadatek może od umowy odstąpić i żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości.

Zaliczka

  • zaliczka jest zawsze kwotą pieniężną,
  • wysokość, sposób i termin zapłaty zaliczki regulują strony,
  • po zrealizowaniu umowy, zaliczkę wlicza się w cenę przedmiotu zamówienia,
  • rozwiązanie umowy zobowiązuje strony do zwrotu tego, co sobie świadczyły, w tym też zaliczki,
  • jeśli od umowy odstępuje strona biorąca zaliczkę, musi ją zwrócić, a jeśli dający poniósł szkodę z tytułu odstąpienia od umowy przez biorącego, może ubiegać się o odszkodowanie na zasadach ogólnych,
  • jeśli od umowy odstępuje dający zaliczkę, może żądać jej zwrotu, biorący ma wtedy prawo do odszkodowania na zasadach ogólnych z tytułu odstąpienia od umowy przez dającego.
autor: Andrzej Błaszczyk
źródło: Profiokno.pl
data publikacji: 08.03.2010
data aktualizacji: 18.10.2010
Oceń artykuł
4,50 / 2 głosów
Co sądzisz na ten temat
Zaloguj się i skomentuj pierwszy

Autor: Andrzej Błaszczyk

Źródło: Profiokno.pl

Polecamy Ci również

Zobacz także