Uchwały antysmogowe w różnych województwach – czego dotyczą i czym się różnią?

0
Smog to duży problem w wielu polskich miastach
Władze samorządowe jedenastu województw wdrażając działania antysmogowe wprowadziły już w życie uchwały, które mają na celu zmiany dotyczące urządzeń grzewczych, a także wykorzystywanych paliw.

Przyjęta w 2015 r. tzw. ustawa antysmogowa (czyli nowelizacja ustawy Prawo ochrony środowiska) umożliwiła samorządom wprowadzenie przepisów do walki ze smogiem. W jedenastu województwach obowiązują już uchwały antysmogowe mające na celu poprawienie jakości powietrza.

Wśród krajów Unii Europejskiej Polska wciąż jest jednym z państw z powietrzem najgorszej jakości. Z danych Europejskiej Agencji Środowiska wynika, że rocznie z powodu smogu (szczególnie z powodu oddziaływania pyłów zawieszonych PM2,5) umiera w Polsce ponad 46 tys. ludzi. To tak jakby co roku wyludniło się takie miasto jak Kołobrzeg lub Kutno, czy niemal cała dzielnica Warszawy – Żoliborz.

W uchwalonej w 2015 roku nowelizacji ustawy Prawo ochrony środowiska określono, że: "Sejmik województwa może, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw.”

Każda uchwała antysmogowa ma obowiązek określić takie aspekty, jak:

  • granice obszaru, na którym wprowadza się ograniczenia lub zakazy co do stosowania konkretnych paliw;
  • rodzaje podmiotów lub instalacji, dla których wprowadza się ograniczenia lub zakazy;
  • rodzaje lub jakość paliw dopuszczonych do stosowania lub których stosowanie jest zakazane na danym obszarze, lub parametry techniczne lub rozwiązania techniczne lub parametry emisji instalacji, w których spalane są paliwa, dopuszczone do stosowania na tym obszarze.

Wiele uchwał zawiera zapisy o wymaganiach, jakie muszą spełniać docelowo indywidualne źródła ciepła (szczególnie kotły na paliwo stałe). Powołują się przy tym na Dyrektywę Parlamentu Europejskiego z dnia 21 października 2009 r., zwaną ekoprojektem. Dyrektywa, której celem jest zwalczanie niekorzystnych zmian klimatu, zaleca: zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii w UE, obniżenie zużycia energii oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 20% do roku 2020.

Wg zapisów uchwał antysmogowych obecnie używane kotły mają być wymieniane na urządzenia o wysokiej sprawności oraz niskich wartościach emisji niezależnie od ich trybu pracy, czy to z mocą maksymalną czy też obniżoną.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że urządzeniami, które z powodzeniem mogą zastąpić najnowocześniejsze kotły na paliwa kopalne są m.in. pompy ciepła. Urządzenia te spełniają równocześnie wymagania sprawnościowe i emisyjne ekoprojektu. Bez względu na to, jakie odnawialne źródło energii pompy ciepła wykorzystują (grunt, powietrze, woda), są doskonałą odpowiedzią na najbardziej rygorystyczne wymagania uchwał antysmogowych. Nie bez znaczenia jest też fakt, że przy ich zakupie i montażu można skorzystać z dofinansowania i/lub pożyczki w ramach rządowego programu „Czyste Powietrze” lub ulg, jakie proponują producenci tych urządzeń (np. Szwedzka Dotacja do pomp ciepła NIBE). Wg szacunków Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC) aż 30% wniosków w programie „Czyste Powietrze” dotyczy pomp ciepła.

– Organizacja PORT PC, która od 2011 roku prowadzi badania związane z rynkiem pomp ciepła, poinformowała w ostatnim raporcie, że rynek ten rozwija się w Polsce lepiej niż zakładano. Wg PORT PC w Polsce użytkowanych jest ok. 194 tysięcy pomp ciepła, a ich łączna moc wynosi 1,63 gigawata. Wartość energii produkowanej przez pompy ciepła przekroczyła liczby zakładane w 2010 roku w Krajowym Planie Działania na rzecz OZE. Zgodnie z założeniami pompy ciepła miały dostarczać w 2020 roku 118 kToe rocznie, a już w 2018 roku było to ok. 197 kToe na rok. Przy czym Toe oznacza „tonę oleju ekwiwalentnego”. Jest to jednostka używana w energetyce, która odpowiada energii pochodzącej z 1 tony ropy naftowej o wartości opałowej 10 tysięcy kcal/kg – wyjaśnia Małgorzata Smuczyńska, NIBE Business Unit Manager.

W pierwszych czterech latach obowiązywania znowelizowanej ustawy, uchwały antysmogowe przyjęły władze następujących województw: małopolskiego, śląskiego, opolskiego, mazowieckiego, łódzkiego, dolnośląskiego, wielkopolskiego, podkarpackiego, lubuskiego, zachodniopomorskiego i kujawsko-pomorskiego.

Województwo małopolskie

Sejmik woj. małopolskiego jako pierwszy (15 stycznia 2016 r.) przyjął uchwałę antysmogową. Jej przepisy obejmują tylko Kraków. Z dniem 1. września 2019 r . wprowadziły całkowity zakaz spalania węgla i drewna na terenie miasta. 24 kwietnia 2017 r. przyjęta była druga uchwała, która wprowadziła wymogi jakościowe dla paliw stałych stosowanych do czasu wejścia w życie całkowitego zakazu spalania węgla i drewna. Na terenie Krakowa od 1 lipca 2017 r. obowiązuje zakaz spalania węgla kamiennego lub brunatnego o zawartości frakcji 0–5 mm powyżej 5%, zawartości popiołu powyżej 10%, zawartości siarki powyżej 0,8% lub o wartości opałowej poniżej 26 MJ/kg oraz biomasy (np. drewna) o wilgotności większej niż 20%.

Dla woj. małopolskiego (z wyłączeniem Krakowa) przyjęto odrębną uchwałę. Wg zawartych w niej zapisów od 1 lipca 2017 r. nowo instalowane kotły na paliwo stałe muszą mieć automatyczny podajnik paliwa bez możliwości zamontowania rusztu awaryjnego (wyłączone są z tego kotły zgazowujące). Poza tym do końca 2022 r. trzeba wymienić kotły pozaklasowe (dawne klasy 1 i 2). Po tym terminie będzie można używać tylko kotłów klas: 3, 4, 5. Przy czym kotły na węgiel lub drewno klasy 3 lub 4 trzeba wymienić na kocioł klasy 5 najpóźniej do końca 2026 roku. Natomiast kocioł klasy 5, który zainstalowano przed 1 lipca 2017 roku, można eksploatować bezterminowo. Od 1 lipca 2017 r. obowiązuje również bezwzględny zakaz spalania mułów, flotów i miałów węglowych oraz drewna i biomasy o wilgotności większej niż 20%.

Wg uchwały antysmogowej dla woj. małopolskiego od 1 stycznia 2023 r. dopuszczone będzie używanie jedynie urządzeń (w tym kominków i pieców do miejscowego podgrzewu powietrza), które spełniają wymagania ekoprojektu lub mają sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80%. Urządzenia grzewcze, które nie spełniają tych przepisów, trzeba będzie wymienić lub wyposażyć w urządzenia redukujące emisję pyłu (np. elektrofiltry).

Uwaga! Kotły zgodne z ekoprojektem to urządzenia gwarantujące utrzymanie norm emisji w trakcie, gdy pracują przy niższym obciążeniu. To ważne, ponieważ kocioł rzadko pracuje na pełnej mocy, a przy niższym obciążeniu warunki spalania są gorsze. Niestety powoduje to wyższą emisję pyłu i tlenku węgla do atmosfery.

Warto przeczytać: Montaż pompy ciepła w domu – co jest faktem, a co mitem?

Województwo śląskie

Zapisy uchwały antysmogowej w woj. śląskim dotyczą obszaru całego województwa. Dla kotłów na paliwo stałe wyznaczono następujące terminy:

  • od 1 września 2017 r. nowo instalowane kotły muszą być minimum 5 klasy,
  • do 21 grudnia 2021 r. musi odbyć się wymiana kotłów, które użytkowane są dłużej niż 10 lat,
  • do 31 grudnia 2023 r. trzeba wymienić kotły, które mają od 5 do 10 lat,
  • do 31 grudnia 2025 r. wymianie podlegają urządzenia, które użytkowane są krócej niż 5 lat.

Wg uchwały kotły na paliwa stałe spełniające wymagania klas 3 i 4 (wg normy PN EN 303-5:2012) należy wymienić do 31 grudnia 2027 r. Z zapisów wynika, że od 1 stycznia 2028 r. w woj. śląskim będzie można eksploatować jedynie kotły c.o. klasy 5.

Wymagania dotyczące kominków i pieców oraz jakości węgla kamiennego i biomasy są takie same jak w woj. małopolskim. Różnica dotyczy jednak węgla brunatnego oraz paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem, ponieważ tymi paliwami nie można opalać.

Województwo opolskie

Uchwała antysmogowa przyjęta w woj. opolskim (26 września 2017 r.) dotyczy całego województwa. Jej przepisy nie określają jednak wymogów dotyczących emisji czy sprawności kotłów, pieców czy kominków a jedynie zakazują spalania węgla brunatnego (i jego pochodnych), mułów i flotów (oraz pochodnych), węgla kamiennego o udziale frakcji 0–3 mm większej niż 15% oraz drewna i biomasy drzewnej, których wilgotność przekracza 20%.

Województwo łódzkie

Sejmik łódzki w uchwale antysmogowej (z dnia 24 października 2017 r.) zakazał spalania węgla brunatnego i paliw stałych na jego bazie oraz mułów, flotów i mieszanek z ich udziałem. Nie można również stosować biomasy o wilgotności powyżej 20%. Natomiast decydując się na opalanie węglem kamiennym, trzeba dopilnować jego parametrów (udział frakcji 0–3 mm to maks. 15%). Spalając węgiel kamienny o zawartości najmniejszych frakcji powyżej 15%, jego wartość opałowa musi wynosić min. 24 MJ/kg, a zawartość popiołu nie może przekroczyć 12%.

Od 1 maja 2018 r. nowe kotły na paliwo stałe muszą spełniać wymagania ekoprojektu, a od 1 stycznia 2023 r. dopuszczone do eksploatacji będą tylko kotły klas: 3, 4 lub 5. Natomiast od 1 stycznia 2027 r. w eksploatacji będą mogły pozostać jedynie kotły klasy 5. Wyjątkiem są kotły indywidualne zamontowane w budynkach podłączonych do sieci ciepłowniczej. Użytkownicy tych urządzeń muszą wymienić kotły klasy niższej na klasę 5 do końca 2019 r.

Zapisy dotyczące miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń (kominki, piece) określają, że od 1 stycznia 2022 r. wszystkie nowe urządzenia muszą spełniać wymagania ekoprojektu, a dotychczas używane należy na takie wymienić do końca 2024 r. I tutaj kolejny wyjątek, kominki indywidualne zamontowane w budynkach podłączonych do sieci ciepłowniczej muszą spełniać wymagania ekoprojektu (wyposażenie w odpylanie) wcześniej, bo do końca 2021 r.

Województwo mazowieckie

Wg mazowieckiej uchwały od 1 lipca 2018 r. obowiązuje zakaz spalania miału węgla, mułu i flotokoncentratu oraz węgla brunatnego i biomasy o wilgotności większej niż 20%. Użytkowane dotychczas urządzenia muszą być wymienione w następujących terminach:

  • do 1 stycznia 2023 r. – kotły pozaklasowe, które nie są ujęte w normie PN EN 303-5:2012; stąd użytkować będzie można tylko kotły klas: 3, 4, lub 5,
  • od 1 stycznia 2023 r. będzie można użytkować tylko kotły 5 klasy.

W roku 2017 jeszcze dwa województwa przyjęły uchwały antysmogowe:  województwo dolnośląskie w dniu 30 listopada 2017 r. oraz województwo wielkopolskie w dniu 18 grudnia 2017 r.

Województwo dolnośląskie

W woj. dolnośląskim obowiązują trzy ustawy:

  1. dla Wrocławia,
  2. dla stref A i B ochrony uzdrowiskowej dla wybranych uzdrowisk (Jelenia Góra-Cieplice, Duszniki-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Lądek-Zdrój, Polanica-Zdrój i Szczawno-Zdrój),
  3. dla terenu województwa z wyłączeniem stref ochrony uzdrowisk oraz Wrocławia.

Pierwsza uchwała zakazuje od 1 lipca 2018 r. spalania węgla (w tym węgla brunatnego, węgla kamiennego w postaci sypkiej) i drewna o wilgotności powyżej 20% oraz mułu i flotokoncentratów. Przepisy uwzględniają dwa ustępstwa: po pierwsze – można spalać drewno w kominkach (spełniających wymogi emisyjne ekoprojektu) i będących dodatkowym źródłem ciepła, po drugie – mieszkańcy, którzy nie mają możliwości technicznych przyłączenia do sieci mogą spalać węgiel i/lub drewno (brak możliwości musi potwierdzić operator sieci ciepłowniczej/gazowej).

Ważny zapis dotyczy kominków, które nie spełniają wymogów ekoprojektu. Od 1 lipca 2018 r. nie można ich używać. Natomiast od 1 lipca 2024 r. w życie wchodzi zakaz eksploatacji kotłów klasy niższej niż 3.

Docelowo efektem wdrożenia uchwały antysmogowej dla Wrocławia ma być wyeliminowanie od 1 lipca 2018 roku paliw stałych z ogrzewnictwa indywidualnego na terenie całego miasta.

Druga dolnośląska uchwała wprowadza docelowo zakaz ogrzewania węglem (bez wyjątku) i drewnem na obszarach stref A i B ochrony uzdrowiskowej dla wybranych uzdrowisk. Na terenach tych drewno będzie można spalać tylko w celach rekreacyjnych w kominkach. Aby w strefach uzdrowisk spalać biomasę, trzeba będzie spełnić dwa warunki: instalacje/kotły muszą spełniać założenia ekoprojektu oraz obiekt nie ma możliwości przyłączenia do sieci ciepłowniczej (lub gazowej).

Przepisy trzeciej uchwały antysmogowej dla woj. dolnośląskiego określają parametry zakazanych paliw oraz terminy wymuszające wymianę kotłów. Są one określone identycznie jak dla Wrocławia i uzdrowisk. Różnica polega na tym, że ostatecznie na tym terenie województwa będą mogły być używane urządzenia spalające węgiel i drewno (pozbawione rusztu awaryjnego), pod warunkiem spełnienia wymogów emisyjnych ekoprojektu.

Województwo wielkopolskie

Na terenie woj. wielkopolskiego również obowiązują trzy uchwały antysmogowe. Pierwsza obejmuje Poznań, druga – Kalisz, a trzecia – teren województwa z wyłączeniem tych miast. Wszystkie uchwały od 1 maja 2018 r. wprowadziły zakaz spalania: mułu i flotokoncentratów (oraz ich mieszanek), węgla brunatnego (oraz jego mieszanek), węgla kamiennego z zawartością frakcji 0–3 mm powyżej 15%, wartości opałowej poniżej 23 MJ/kg, zawartości popiołu powyżej 10% lub zawartości siarki powyżej 0,8% oraz drewna o wilgotności powyżej 20%.

Docelowo możliwe będzie stosowanie kotłów na paliwo stałe, które dotrzymają określonych warunków. Na terenie woj. wielkopolskiego urządzenie będą musiały: spełniać wymogi emisji i sprawności ekoprojektu lub dla klasy 5 (wg normy PN-EN 303-5:2012), być wyposażone w automatyczny podajnik paliwa, a kotły zgazowujące pozbawione rusztu awaryjnego i możliwości jego montażu. W uzasadnieniu przepisów podano też, że kotły klasy 5 nie są traktowane jako równoważne ekoprojektowi i w końcu będą podlegać wymianie.

Wszystkie wielkopolskie uchwały podają jednakowe terminy wymiany urządzeń na paliwo stałe: do 1 stycznia 2024 r. należy wymienić kotły pozaklasowe, do 1 stycznia 2026 r. – wymienić lub doposażyć w filtry spalin (chyba, że urządzenie osiąga sprawność min. 80%) piece i kominki niespełniające docelowych wymogów uchwały, a do 1 stycznia 2028 r. – wymienić kotły i piece klas: 3, 4 i 5.

W uchwale dotyczącej Poznania wprowadzono nietypowy zapis: zakaz stosowania paliw stałych w dniach następnych po dniu, w którym stwierdzono przekroczenie normy dobowej PM10 i prognozuje się utrzymanie stężeń przekraczających normę dobową. Zapis ten dotyczy obiektów, w których zainstalowane są inne systemy ogrzewania nieoparte o bezpośrednie spalanie paliw stałych (sieć ciepłownicza, kocioł gazowy, ogrzewanie elektryczne, olejowe, pompa ciepła, itd.).

Przeczytaj również: Pompa ciepła w instalacji z grzejnikami i ogrzewaniem podłogowym

W pierwszych dwóch latach obowiązywania tzw. ustawy antysmogowej opracowano uchwały dla 7 wyżej wymienionych województw. To one od lat mają największe kłopoty z jakością powietrza. W latach 2018 i 2019 podobne uchwały przyjęły również sejmiki: podkarpacki (23 kwiecień 2018 r.), lubuski (18 czerwca 2018 r.) i zachodniopomorski (26 września 2018 r.) oraz w 2019 roku – kujawsko-pomorski (24 czerwca).

Oceń artykuł
5,00 / 1 głosów
Co sądzisz na ten temat
Zaloguj się i skomentuj pierwszy

Źródło: Artykuł powstał we współpracy z NIBE

Polecamy Ci również

Zobacz także